SlidesJS Standard Code Example

skansen home

Photo by: Missy S Link: http://www.flickr.com/photos/listenmissy/5087404401/ Photo by: Daniel Parks Link: http://www.flickr.com/photos/parksdh/5227623068/ Photo by: Mike Ranweiler Link: http://www.flickr.com/photos/27874907@N04/4833059991/

 

              1 listopada Kościół katolicki obchodzi uroczystość Wszystkich Świętych ku czci zmarłych świętych, zarówno tych wyniesionych na ołtarze, jak i tych nieznanych. Święto to zostało ustanowione w 835 roku przez papieża Jana XI. W roku 998 św. Oilon, opat benedyktynów w Cluny, jako przeciwwagę dla pogańskich obrządków czczących zmarłych, zarządził modlitwy w dniu 2 listopada, za dusze wszystkich zmarłych. Z czasem, Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych stało się powszechne w całym Kościele rzymskim. W polskiej tradycji dzień ten nazywamy Dniem Zadusznym lub „zaduszkami”.

Pamięć o zmarłych i odwiedzanie ich grobów, jest zwyczajem znanym niemal wszystkim ludom. W czasach pogańskich święta ku czci zmarłych przodków odbywały się nawet kilka razy w roku. Obchodom tym zawsze towarzyszyły różnego rodzaju praktyki i rytuały. Ujednolicenie czasu, w którym ludzie mieli wspominać zmarłych i oddawać im hołd spowodowało, połączenie przedchrześcijańskich wierzeń z obchodami wyznaczonymi przez kościół.

Przy okazji zbliżającego się święta, warto wspomnieć o kilku zapomnianych już zwyczajach ludowych.

Dawniej wierzono, że noc z 1 na 2 listopada jest nocą szczególną. Wtedy bowiem, dusze zmarłych przebywają w pobliżu cmentarzy, a nawet mogą odwiedzać swoje domy. Dlatego zostawiano dla nich uchylone drzwi i okna, a na parapetach i stołach kładziono strawę, by mogły się posilić. W zaduszki pożywienie zanoszono również na cmentarze, najczęściej rozrzucano na grobach pokruszony chleb1.

W pobliżu nekropolii, a także na rozstajach dróg, rozpalano wielkie ogniska. Ogień miał nie tylko ogrzać dusze przed drogą powrotną w zaświaty, ale także odstraszał wszelkie upiory i złe duchy.

Powszechny był również zwyczaj rozdawania hojnej jałmużny dziadom kościelnym i ludziom ubogim, którzy w zamian mieli modlić się za zmarłych. Tak opisuje go Oskar Kolberg: „ Był zwyczaj, że w dzień Zaduszny, gospodarze przywozili na wozie kilkadziesiąt (od 30 do 70) bochnów chleba żytniego i pszennego podłużnych, i takowy chleb na cmentarzu kościelnym rozdawali z warunkiem, aby ciż ubodzy odmawiali pacierze za duszę wskazanych im po nazwisku lub imieniu zmarłych: do czego wzywali ich mówiąc np. za duszę Andrzeja cieśli z potomstwem! – za duszę Jana i Teofili! – za duszę Idziego i Idziny! – za duszę Barnaby i jego baby! – za duszę Margośki! – za dusze puste! (t.j. opuszczone, zapomniane, które nie mają nikogo coby się za niemi upomniał).2 

Opis kolejnej praktyki związanej z Dniem Zadusznym, znajdujemy także u Kolberga, który pisze: „Na wsi, tu jak i wszędzie, wedle ogólnie przepisanego przez kościół katolicki obrządku, zbierają się wierni i złożywszy po 3 grosze za każdą duszę, dają zebrane ztąd pieniądze księdzu, aby przede mszą zmówił pacierz za dusze zmarłych w rodzinie, poległych, tonących, zeszłych ze świata bez Sakramentu ś. i bez wszelakiego ratunku, a następnie podane imiona (…) wymieniwszy z ambony, polecił modłom obecnych wszystkie te dusze „które z nikąd ratunku nie mają a na tem świętym miejscu spoczywają”. Lud miejscami wierzy, że dusze zmarłych z tej parafii ludzi są w pobliżu obecne i przysłuchują się temu zleceniu”1 . 

Przedstawione w niniejszym tekście obrzędy i zwyczaje ludowe, obecnie odeszły w przeszłość i od lat nie są już praktykowane. Zastąpiły je obrzędy kościelne, nabożeństwa i procesje na cmentarzach. Dawne i współczesne obchody Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego łączy jedno – pamięć o naszych bliskich, którzy odeszli z tego świata.

 

1 . . Kolberg, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Wielkie Księstwo Poznańskie, cz. I, 1875, str. 146. 

1 J.Dydowiczowa, Zwyczaje i obrzędy doroczne [w:] „Kultura ludowa Wielkopolski” tom III, Poznań, 1967, str. 77.

2 O. Kolberg, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Wielkie Księstwo Poznańskie, cz.III, 1877, str. 45.